Onze andere sites
Spinoza.tv

Henk Barendregt - De Grondslagen

Prof. dr. Henk Barendregt, hoogleraar in de Grondslagen van de Wiskunde en de Informatica aan de KU Nijmegen, ontving de Spinoza-premie 2002: de belangrijkste wetenschappelijk prijs in Nederland. De Nederlandse Organisatie van Wetenschappelijk Onderzoek, NWO, verleent hem de prijs, groot 1.5 miljoen euro, vanwege zijn buitengewone prestaties op het terrein van de wiskunde, logica en informatica.

De wiskundige logicus Henk Barendregt (1947) opereert op het grensvlak van wiskunde, logica en informatica. Zijn internationale reputatie verwierf hij door baanbrekend werk op het gebied van de zogeheten lambdacalculus. Hij wordt mondiaal beschouwd als de meest gezaghebbende onderzoeker op dit gebied. De resultaten van het onderzoek zijn niet alleen van theoretisch belang voor de informatica, maar ook voor de ontwikkeling van nieuwe software die de betrouwbaarheid van computersystemen verhogen. Barendregts monografie The lambda-calculus, its syntax and semantics wordt beschouwd als het meesterwerk op het gebied van de ongetypeerde lambda-calculus en kent vertalingen in onder ander het Russisch en Chinees.

In het juryrapport van NWO wordt Barendregt niet alleen geroemd om zijn “technische ontdekkingen”, maar “ook in het ontdekken van revolutionaire nieuwe betekenis in resultaten van anderen. Of zoals een referent het zegt: “Vergelijk hem met een diamantbewerker. Hij onthult aspecten aan de steen waarvan de diamantgraver nooit had kunnen dromen.” Aan de KU Nijmegen is hij gekend als een inspirerend onderzoeksleider. Hij bezit de gave om complexe zaken eenvoudig weer te geven: het bestaand onderzoek krijgt zijn plaats, hij zoekt dwarsverbanden met andere onderzoeksgebieden en benoemt belangrijke nieuwe gebieden voor toekomstig onderzoek.

De afgelopen jaren werkte Barendregt actief samen met onderzoekers van het Nijmeegs Instituut voor Cognitie en Informatie en het F.C. Donders Centrum aan modellen van het menselijk brein. Hij probeert wiskundige begrippen toe te passen op theorieën over de algemene werking van de menselijke geest. Dit is ingebed in zijn algemene wereldbeeld waarin het boeddhisme een centrale rol speelt. Opmerkelijk is zijn uitspraak in het maandblad Natuur en Techniek (april 2001) dat als hij het boeddhisme op jongere leeftijd had gevolgd, hij nu misschien monnik zou zijn in plaats van hoogleraar.

Henk Barendregt studeerde wiskunde aan de Universiteit Utrecht en behaalde reeds op twintigjarige leeftijd cum laude het einddiploma. Na zijn promotie, ook cum laude, op het gebied van de lambdacalculus werkte hij na een jaar Stanford bij het Utrechtse Mathematisch Instituut. Vanaf 1986 is Barendregt hoogleraar aan de Katholieke Universiteit Nijmegen.

Wiskunde is de meest exacte wetenschap: er zijn bewijzen en berekeningen.
Wiskunde berust op getrainde introspectie: de bewijzen moeten correct zijn de berekeningen moeten van toepassing zijn.
Een getraind mentaal oordeel is nodig om te zien of het klopt.

Henk Barendregt beoefende sinds 1972 zen-meditatie bij Kobun Chino Roshi in Los Altos en bij verschillende leraren in het berg-zenklooster Tassajara, beide in California. Sinds 1979 beoefende hij Vipassana-meditatie bij de eerw. Mettavihari, door wie hij in 2006 gekwalificeerd is als Vipassana-leraar.

‘Onze vrije wil is niet van ons. Ons brein is voorgeprogrammeerd. De uitkomst ligt vast. De enige manier om die uitkomst te weten, is te leven’. Dat zegt Barendregt en ‘En toch is er vrijheid.’

In de loop der jaren is er al heel wat media-aandacht geweest voor Barendregts fascinatie voor meditatie en bewustzijn, vooral toen hij dat ook wetenschappelijk ging onderzoeken.
Maar het gaat niet om mij – pas als je hecht aan die aandacht wordt het een ego-kwestie –  en het gaat ook niet om het boeddhisme. Mijn missie is om het onderzoek naar bewustzijn te promoten. Meditatie is een heel goede manier om bewustzijn te onderzoeken. Het is onderzoek van binnenuit.’

Levenskwaliteit
‘De tragiek van de psychologie is dat die honderd jaar in de greep van het behaviourisme is geweest. En nu verschuift de interesse naar de neuro-psychologie. Die houdt zich bezig met inhouden. Hoe werken cognities? Hoe werkt taal? Maar ik ben ervan overtuigd dat de affectieve neuropsychologie meer aandacht moet krijgen. Mind states zijn heel belangrijk. Ze maken het verschil tussen de beslissing om een Taj Mahal te maken, of iets destructiefs te doen. Ik ben geen zendeling van het boeddhisme, maar ik vind dat bewustzijn wetenschappelijke aandacht verdient. Omdat het enorm belangrijk is voor de levenskwaliteit.’
‘Tijdens Vipassana-meditatie observeert een meditator het denken, zonder dat om te zetten in een handeling. Ingesleten gewoontes kun je daardoor doorbreken. Ik ben benieuwd naar hoe dat werkt in het brein. In de uitzending laten we zien meer hoe de deelnemers aan een tiendaagse Vipassanaretraite in een MRI-scanner worden geschoven. Dergelijke experimenten doen we binnen het multidisciplinaire Mind-Brain-Mindfulness-onderzoek aan de Radboud Universiteit.’

(Bron Radboud Universiteit Nijmegen)